- تعداد نمایش : 70
- تعداد دانلود : 130
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/2052
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8225
سال : 19
شماره : 7
شماره پی در پی : 125
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 7،
،
شماره پی در پی 125
سبک زندگی و هدفمندی کنش پهلوانان سامنامه و بهمن‌نامه بر مبنای نظریه آلفرد آدلر
صفحه
(89
- 112)
نسرین فهیمی ، فاطمه ریاحی (نویسنده مسئول)، مژده شفیعی
تاریخ دریافت مقاله
: فروردین 1405
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: تیر 1405
چکیده
هدف: در منظومه های حماسی، کنش پهلوانان تنها بر پایۀ رخدادهای بیرونی شکل نمیگیرد، بلکه با ساختار شخصیتی و انگیزه های درونی آنان نیز پیوند دارد. پژوهش حاضر میکوشد بر اساس نظریۀ روانشناسی فردی آلفرد آدلر، سبک زندگی و هدفمندی کنش پهلوانان سامنامه و بهمن‌نامه را تحلیل و مقایسه کند.
روش: این پژوهش با روش کیفی و تحلیل محتوای متن‌محور، و با رویکردی تطبیقی میان دو منظومه انجام شده است. مؤلفه های نظریۀ آدلر ــ احساس کهتری، شیوۀ جبران، برتری‌جویی و علاقۀ اجتماعی، در کنار تیپ‌های چهارگانۀ سبک زندگی (فرمانروا، گیرنده، اجتنابی، سودمند اجتماعی) ــ به عنوان شاخص‌های متنی معین عملیاتی شدند و کنش‌ها و گفتارهای پهلوانان منتخب دو منظومه بر اساس این شاخص‌ها بررسی و با یکدیگر مقایسه شدند.
یافته ها: در بهمن‌نامه، شخصیت بهمن بیش از همه به تیپ فرمانروا نزدیک است؛ زیرا کنش او عمدتاً بر محور کین‌خواهی و جبران احساس کهتریِ برآمده از میراث اسفندیار شکل میگیرد، هرچند نشانه هایی از عدالت‌خواهی نیز در او دیده میشود. در برابر او، فرامرز و برزین‌آذر به سبب پیوند کنش با مسئولیت و منافع جمعی، به تیپ سودمند اجتماعی نزدیک‌ترند. در سامنامه، سبک زندگی سام در تلاقی میراث پهلوانی، فشار اثبات خویش و تمنای عاشقانه شکل میگیرد؛ کنش او فردگرایانه و اثبات‌طلبانه است و به تیپ فرمانروا متمایل میشود، هرچند رگه هایی از تیپ گیرنده نیز در ساحت عاطفی او دیده میشود. در برابر، جمشید و نریمان به الگوی سودمند اجتماعی نزدیک‌ترند.
نتیجه گیری: دو منظومه دو صورت متفاوت از بازنمایی پهلوانی عرضه میکنند: بهمن‌نامه بیشتر مبتنی بر جبران قدرت‌محور و انتقام است، حال آنکه سامنامه بیشتر متکی بر خوداثباتی فردی و علاقۀ اجتماعی است. با این همه، هر دو منظومه نشان میدهند که پهلوان حماسی، در پس چهرۀ نیرومند خویش، شخصیتی هدفمند است که کنش او پاسخی به احساس کهتری و طلب برتری است.
کلمات کلیدی
سبک زندگی
, هدفمندی کنش
, سامنامه
, بهمن‌نامه
, آلفرد آدلر
, پهلوان.
- آذرپیرا، م.، اردستانی رستمی، ح. ر.، امامی، ن.، و خردمندپور، م. (1401). بررسی و تحلیل ساختارهای انسان‌گرایی در شخصیت‌های اساطیری فانتزی منظومه های حماسی بهمن‌نامه و فرامرزنامه منطبق با نظریه خودشکوفایی آبراهام مزلو. مطالعات هنر اسلامی، 19(45).
- آدلر، آ. (1383). گستره نظریه شخصیت و روان‌درمانی (فیروزبخت و ع. ح. سازمن، مترجمان). تهران: دانژه.
- آدلر، آلفرد. (1379). شناخت طبیعت انسان از دیدگاه روانشناسی (ترجمه طاهره جواهرساز). تهران: رشد.
- آیدانلو، سجاد. (1392). «بررسی تصحیح جدید سامنامه». کتاب ماه ادبیات، شماره ۸۰ (پیاپی ۱۹۴)، آذر ۹۲.
- آیین، مریم؛ طبسی نعمت، حمید؛ اصفهانی، عمران. «بررسی و مقایسه تطبیقی عشق و حضور آن در منظومه های حماسی کوش‌نامه و بهمن‌نامه». زبان و ادب فارسی (دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج)، سال ۱۵، شماره ۵۶، پاییز ۱۴۰۲، صص. ۹۷–۱۱۶.
- اکستین، د. (1388). ارزیابی و درمان سبک زندگی. اهواز: نشر رسش.
- الفت، س.، و سالمی، آ. (1391). مفهوم سبک زندگی. فصلنامه مطالعات سبک زندگی، 1(1).
- ایرانشاه بن ابی‌الخیر. (1370). بهمن‌نامه (ر. عفیفی، تصحیح و ویرایش). تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
- بیات، محمدرضا. (1390). دین و معنای زندگی در فلسفه تحلیلی. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب،
- حقیقت‌پور فلکدهی، نصیبه. (۱۴۰۰). «بررسی تطبیقی شخصیت بهمن در بهمن‌نامه و شاهنامه و تحلیل روانکاوی شخصیت او از دیدگاه آلفرد آدلر». پایان‌نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه گلستان، دانشکده علوم انسانی.
- تلخابی، مهری. (1391). «نگاهی به مهم‌ترین برادرکشی‌های شاهنامه از منظر نظریه ی عقده ی حقارت آدلر». تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی (دهخدا)، دوره ۹، شماره ۳۱، بهار ۹۶.
- رادمنش، ع.، رستمی، ف.، و خلیفه، م. (1400). بررسی قهرمان و ضدقهرمان در سامنامه خواجوی کرمانی. فصلنامه تخصصی زبان و ادبیات فارسی، 17(25)، 1–13.
- رویانی، و. (1392). سامنامه. تهران: مؤسسه نشر میراث مکتوب.
- سیاسی، ع. ا. (1378). نظریه های شخصیت (چاپ 14). تهران: نشر دانشگاه تهران.
- شاملو، س. (1382). روانشناسی شخصیت. تهران: رشد.
- شولتز، د.، و شولتز، س. ا. (1396). نظریه های شخصیت (ی. سیدمحمدی، مترجم). تهران: ویرایش.
- صدیقی، م. (1391). یکی کودکی دوختند از حریر: تحلیل شخصیت سام بر پایه نظریه آدلر و نمایش‌درمانی. نامه ادب فارسی، 3(2).
- صفا، ذ. (1333). حماسه سرایی در ایران. تهران: امیرکبیر.
- علی‌زمانی، ا. ع. (1386). معنای زندگی. پژوهشنامه فلسفه دین، (9)، 59–90.
- قبادی، حسینعلی. (1388). نقد و بررسی روان‌کاوانه شخصیت زال از نگاه آلفرد آدلر. فصلنامه نقد ادبی، 2(7)، 90–120.
- فدایی، م. (1395). نسبت «سبک زندگی» و «معنای زندگی» در اندیشه آلفرد آدلر. پژوهشنامه سبک زندگی، 2(3)، 65–76.
- فیست، ج.، و فیست، گ. ج. (1398). نظریه های شخصیت (ی. سیدمحمدی، مترجم). تهران: روان.
- محمدنژاد، م. (1396). بررسی و تحلیل ویژگی‌های روان‌شناختی 15 تن از شخصیت‌های اساطیری و پهلوانی در شاهنامه با تأکید بر نظریه آدلر. دانشگاه پیام نور، مرکز تحصیلات تکمیلی تهران.
- مهرآبادی، م. (1370). سامنامه. تهران: انتشارات دنیای کتاب.
- مهرآبادی، م. (1386). سامنامه. تهران: دنیای کتاب.
- میرنژاد، سیده زهرا و ابوطالبی، فرح. (1391). بهمن‌نامه یا تاریخ پهلوانان سیستان؟، ششمین همایش پژوهش های ادبی، تهران،https:--civilica.com-doc-193606
- ناصحی، ع.، و رئیسی، ف. (1386). مروری بر نظریات آدلر. تازه های علوم شناختی، 9(1)، 55–66.
- واردی، ز.، و نظری، ح. (1389). بررسی ساختار اسطوره ای در داستان سامنامه. پژوهش‌های ادب عرفانی، 4(2)، 77–102.
- آدلر، آ. (1927). درک طبیعت انسان. گرینبرگ.
- آدلر، آ. (1956). روانشناسی فردی آلفرد آدلر: ارائه ای نظام‌مند در گزیده هایی از نوشته های او (اچ. ال. آنسباخر و آر. آر. آنسباخر، ویراستاران). کتاب‌های پایه.
- دیسک، جی. جی.، و بیتر، جی. آر. (1998). ادغام روایت‌درمانی با ارزیابی سبک زندگی آدلری: یک مطالعه موردی. مجله روانشناسی فردی، 54، 431-450.
- ایف، جی. (2019). توسعه روانشناسی فردی آلفرد آدلر: نظریه شخصیت، آسیب‌شناسی روانی، روان‌درمانی (1912-1937). https:--doi.org-10.13109-9783666403842
- فیست، جی.، و فیست، جی. جی. (2009). نظریه های شخصیت (ویرایش هفتم). انتشارات مک‌گرا-هیل هایر اجوکیشن. http:--www.primisonline.com.
- ۳۴. موساک، اچ. اچ.، و مانیاچی، ام. (۱۹۹۹). مبانی روانشناسی آدلری. برونر راتلج.